İMAR KİRLİLİĞİNE NEDEN OLMA SUÇU

I. Kanuni Düzenleme (TCK m. 184)

İmar kirliliğine neden olma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesinde düzenlenmiştir.

Madde hükmüne göre:

(1) Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Yapı ruhsatı olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi de aynı şekilde cezalandırılır.

(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(4) Üçüncü fıkra hariç olmak üzere madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.

(5) Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yapılan binanın imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilmesi halinde kamu davası açılmaz; açılmış dava düşer; mahkûm olunan ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar.

(6) İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılar bakımından uygulanmaz.

A. Suçun Konusu: “Yapı” Değil “Bina”

Kanunda “yapı” kavramı daha geniş olmakla birlikte, TCK m. 184 bakımından suçun oluşabilmesi için imalatın mutlaka “bina” niteliğinde olması gerekir.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5. maddesine göre bina; kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü, insanların içine girebileceği ve barınma, çalışma, eğlenme, ibadet gibi amaçlara hizmet eden yapılardır.

Her yapı bina değildir. İstinat duvarı, bahçe duvarı, güvenlik kulübesi, iskele, köprü ve temelsiz, zemine sabitlenmemiş konteynerler bina kavramı kapsamında değildir. Bu nedenle bunların ruhsatsız inşası TCK m. 184 anlamında suç oluşturmaz.

B. Bina Niteliğinin Belirlenmesi

Suçun oluşumu açısından belirleyici olan yapının sağlamlığı değil, bina vasfı taşıyıp taşımadığıdır.

Zemine sabitlenmeyen portatif yapılar suç oluşturmaz. Ancak prefabrik yapılar yere sabitlendiğinde ve sürekli kullanım amacı taşıdığında bina sayılabilir.

Yargıtay kararlarında da prefabrik yapıların sabit ve sürekli kullanım niteliğinde olması halinde suçun oluşacağı; temelsiz ve taşınabilir büfe veya konteynerlerin ise bina sayılmayacağı kabul edilmiştir.

Ruhsatsız yapılan teras katın ise bina niteliğinde olduğu ve ruhsat gerektirdiği belirtilmiştir.

II. Etkin Pişmanlık (TCK m. 184/5)

TCK m. 184/5 hükmü özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi getirmiştir.

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılan bina imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilirse kamu davası açılmaz; açılmışsa düşer; mahkûmiyet varsa bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre, yıkımın mutlaka fail tarafından gerçekleştirilmesi zorunlu değildir. İdare tarafından yapılan yıkımlarda, failin yıkıma karşı çıkmaması ve yıkım masraflarını iradi olarak karşılaması halinde etkin pişmanlık hükümleri uygulanmalıdır.

Etkin pişmanlık temyiz aşamasında dahi uygulanabilir.

Kamu davasının düşmesi halinde, sanık hakkında mahkûmiyet kararı bulunmadığından yargılama giderleri sanığa yükletilemez.

III. Sonuç

İmar kirliliğine neden olma suçunda belirleyici unsur bina vasfıdır. Taşınabilir ve zemine sabit olmayan yapılar suç oluşturmazken, sabit ve sürekli kullanım amacı taşıyan yapılar bina sayılmaktadır.

Etkin pişmanlık hükmü geniş yorumlanmalı; özellikle yıkım masraflarının iradi olarak ödenmesi halinde sanık lehine uygulanmalıdır.

TCK m. 184 ile korunan hukuki değer planlı kentleşme olup, ceza hukuku son çare olma niteliği gereği dar yorum ilkesi gözetilmelidir.